Ünite 9 · Dönem sonu
Şüpheli alacak kaydı ve karşılık ayırma (128, 129, 654)
Tahsili şüpheli hale gelen ticari alacak, Vergi Usul Kanunu'nun 323. maddesine göre şüpheli alacak sayılır ve 120 Alıcılar'dan 128 Şüpheli Ticari Alacaklar'a aktarılır.
Yıl sonunda bu alacak için karşılık ayrılır: 654 Karşılık Giderleri borç, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı alacak. Alacak silinmez; karşılık bilançoda alacağı düzelten bir hesaptır.
Kural
Dava ya da icra safhasındaki alacak şüphelidir (VUK 323): 120'den çıkar, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar'a borç yazılır. Yıl sonunda karşılık ayrılır: 654 Karşılık Giderleri borç, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (−) alacak.
Yıl içinde 197 ya da 397'de bekletilen sayım farklarının nedeni bulunamazsa yıl sonunda kapatılır: noksan 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar'a, fazla 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar'a. Nedeni bulunamayan kasa açığı vergi matrahında genellikle gider kabul edilmez; sorumlu bir çalışana yüklenirse 135 Personelden Alacaklar'a aktarılır.
Çözümlü örnek
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 128 Şüpheli Ticari Alacaklar | 54.000,00 | |
| 120 Alıcılar | 54.000,00 |
Dava ya da icra safhasındaki alacak şüphelidir (VUK 323): 120'den çıkar, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar'a borç yazılır.
Kendin dene
Kaydı hesap kodları ve tutarlarla yaz; kurallar kontrol eder ve hatanın nedenini söyler.
Akın Market Ltd. Şti. adlı müşterinin vadesi geçen 105.000 TL tutarındaki borcu için icra takibi başlatıldı.
Cevabı göster
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 128 Şüpheli Ticari Alacaklar | 105.000,00 | |
| 120 Alıcılar | 105.000,00 |
Dava ya da icra safhasındaki alacak şüphelidir (VUK 323): 120'den çıkar, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar'a borç yazılır.
Sık yapılan hatalar
- Alacak silinmez; önce şüpheli alacağa aktarılır: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar. Karşılık ayrıca ayrılır.
- 129 karşılık hesabıdır. Dava ya da icra safhasındaki alacak 128 Şüpheli Ticari Alacaklar'a aktarılır.
- Karşılık alacağı silmez; ayrı bir düzenleyici hesapta izlenir: 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (−).
- Ayrılan karşılık gideri 654 Karşılık Giderleri'ne yazılır.
Sık sorulanlar
- Hangi alacak şüpheli sayılır?
- VUK 323'e göre dava ya da icra safhasındaki alacaklar ile protestoya ya da yazıyla birden fazla istenmesine rağmen ödenmeyen, dava ve icra takibine değmeyecek kadar küçük alacaklar.
- Karşılık ayrılan alacak sonra tahsil edilirse?
- Tahsilat 102 borç, 128 alacak yazılır. Karşılık önceki yıl ayrıldıysa iptali 129 borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar alacak; aynı yıl içinde tahsil edildiyse karşılık kaydı ters çevrilir: 129 borç, 654 alacak.